20 Μαϊος 2022

Αναζητώντας τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης

a4Στις 17 Μαΐου 2016, Τρίτη, στις 18.00

το Σισμανόγλειο Μέγαρο

του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας

στην Κωνσταντινούπολη

διοργανώνει ιστορική ημερίδα

με τίτλο “Αναζητώντας

τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης”.

 

 

Στις 17 Μαΐου 2016, Τρίτη, στις 18.00 το Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη διοργανώνει ιστορική ημερίδα με τίτλο “Αναζητώντας τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης”.

Ομιλητές: 

Ανέστης Βασιλακέρης, «Επανεκτιμώντας τη μονή Στουδίου» 

Νικόλαος Μελβάνι, «Τέχνη και πολιτισμός στα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο (1261-1453)»

Sylvia Pedone, «Σχεδιάζοντας την Πόλη: ο Charles F.-M.Texier (1802-1871) και η μνήμη της Κωνσταντινούπολης»

 

Επί αιώνες τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στην αστική φυσιογνωμία της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Περιηγητές και προσκυνητές κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά το τέλος της βυζαντινής περιόδου, επαινούσαν το κάλλος των μοναστηριών και τόνιζαν τον ιερό χαρακτήρα τους. Πράγματι, τα κτηριακά συγκροτήματα των μονών κατείχαν σπουδαία θέση στο τοπίο και τον ουρανό της πόλης και οι μοναχοί και οι μοναχές τους κυριαρχούσαν στο δημόσιο βίο. Με εξαίρεση κάποιες εκκλησίες, οι οποίες είναι είτε ερειπωμένες (π.χ. η βασιλική της μονής Στουδίου) ή λειτουργούν ως μουσεία ή τζαμιά (π.χ. η μονή Χώρας και η μονή Παντοκράτορος αντίστοιχα), αυτό το σημαντικό τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κωνσταντινούπολης έχει εξαφανιστεί. Τρεις ερευνητές που ζουν στην μεγαλούπολη της Κωνσταντινούπολης του 21ου αι. και μελετούν το βυζαντινό παρελθόν της θα πραγματοποιήσουν ένα ταξίδι στο χρόνο με διαφορετικές προσεγγίσεις και θα εξερευνήσουν αυτό το χαμένο κομμάτι της πόλης μέσα από την οπτική γωνία βυζαντινών καλλιτεχνών και συγγραφέων, αναγεννησιακών λογίων, ρομαντικών ταξιδιωτών και σύγχρονων φορέων, με βάση μεσαιωνικές αφηγήσεις, οθωμανικές πραγματικότητες και τη σύγχρονη αρχαιολογία. Ο στόχος τους θα είναι να αποκαλύψουν τα μυστικά των ευσεβών μοναχών και τις περίπλοκες σχέσεις τους με αυτοκρατορικούς χορηγούς και πλούσιους αριστοκράτες, μέσα στο πλαίσιο σφοδρών πολιτικών αντιπαραθέσεων και έντονης πολιτιστικής δραστηριότητας. 

 

Ανέστης Βασιλακέρης: Επανεκτιμώντας τη Μονή Στουδίου

Η πρόσφατη απόφαση να μετατραπεί εκ νέου η βασιλική της Μονής Στουδίου του 5ου αι. σε τέμενος, αποτελεί μια θλιβερή ευκαιρία για να συγκεντρώσει κανείς και να επανεκτιμήσει όσα είναι γνωστά για το μνημείο, υπό το φως ορισμένων νέων ερωτημάτων. Θα εξεταστούν κυρίως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Μονής Στουδίου ως μείζονος αστικού μοναστικού κέντρου και η σημασία της ως προτύπου. Περαιτέρω θα διερευνηθούν μέσα από όρους χώρου, κίνησης, γειτνίασης και απόστασης, η δομή του κτιριακού συγκροτήματος, η σχέση του με το αστικό τοπίο, η συμβολή του Στουδίου στην κυκλοφορία της γνώσης και η ισχυρή επιρροή του στη γεωγραφία του μοναχισμού.

Αφού σπούδασε αρχαιολογία στην Ελλάδα, ο Ανέστης Βασιλακέρης έκανε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στην Ecole Pratique des Hautes Etudes, στη Γαλλία. Το θέμα της διδακτορικής του διατριβής ήταν το συνεργείο των τοιχογραφιών του Πρωτάτου στο Άγιον Όρος, του 13ου αι. Από το 2006 διδάσκει Ιστορία Βυζαντινής Τέχνης και Αρχιτεκτονικής στο τμήμα Ιστορίας του πανεπιστημίου του Βοσπόρου (Boğaziçi), με την υποστήριξη του ιδρύματος Α. Ωνάση. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την Ύστερη Βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική, τη δημιουργικότητα στη Βυζαντινή καλλιτεχνική παραγωγή και την Βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά της Τουρκίας.

 

Ν. Μελβάνι, Τέχνη και πολιτισμός στα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο (1261-1453)

Κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο τα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο δημόσιο βίο της βυζαντινής πρωτεύουσας. Οι προσπάθειες των αυτοκρατόρων της δυναστείας των Παλαιολόγων να αναβιώσουν το ένδοξο παρελθόν της πόλης περιλάμβαναν και τα μοναστήρια, όπως η μονή Παντοκράτορος και η μονή Στουδίου. Αν και είναι δύσκολο να μελετηθούν τα υλικά κατάλοιπα των συγκροτημάτων τους μέσα στο πλαίσιο της σύγχρονης μεγαλούπολης της Κωνσταντινούπολης, είναι σαφές ότι έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας και του αστικού τοπίου της πόλης. Η αυτοκρατορική οικογένεια και εξέχοντα μέλη της παλαιολόγειας αριστοκρατίας υποστήριξαν σταθερά τα μοναστήρια τους, χρηματοδοτώντας οικοδομικές εργασίες και δωρίζοντας ακίνητη περιουσία. Πολλά από τα μοναστήρια υπήρξαν δυναστικά καθιδρύματα και στέγαζαν τις ταφές πολλών μελών της ίδιας οικογένειας. Ο ζωγραφικός και γλυπτός διάκοσμος των μνημείων δείχνει ότι τα μοναστήρια υπήρξαν σπουδαίο πεδίο για την ανάπτυξη της λεγόμενης “Παλαιολόγειας Αναγέννησης” και σημαντικά κέντρα που προώθησαν την καλλιτεχνική δημιουργία. Παράλληλα, αναπτύχθηκε έντονη λόγια δραστηριότητα με τη λειτουργία κέντρων παραγωγής χειρογράφων και πλούσιων βιβλιοθηκών. Αρκετά μοναστήρια υπήρξαν και σπουδαία προσκυνήματα της εποχής, χάρη στα λείψανα που φύλλασσαν και τα οποία προσείλκυαν μεγάλα πλήθη προσκυνητών σε διεθνή κλίμακα. Τα μεγάλα μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης επιβίωσαν μέχρι την τελική πτώση της πόλης στους Οθωμανούς και συμμετείχαν ενεργά στις εξελίξεις που σημάδεψαν τις τελευταίες δεκαετίες της βυζαντινής ιστορίας. 

Ο Νίκος Μελβάνι είναι διδάκτωρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών στην Αθήνα. Την περίοδο 2015-2016 είναι υπότροφος του Koç University/Stavros Niarchos Foundation Center for Late Antique and Byzantine Studies (GABAM) στην Κωνσταντινούπολη. Έχει δημοσιεύσει μία μονογραφία για την Υστεροβυζαντινή Γλυπτική και πολλά άρθρα με θέμα τη βυζαντινή γλυπτική, τη βυζαντινή επιγραφική και την ιστορική τοπογραφία της Κωνσταντινούπολης.


Σύλβια Πεντόνε, «Σχεδιάζοντας την Πόλη: ο Charles F.-M.Texier (1802-1871) και η μνήμη της Κωνσταντινούπολης»

Η ομιλία έχει στόχο να ανιχνεύσει την ιστορία των βυζαντινών μνημείων της Κωνσταντινούπολης και ιδιαίτερα των περίφημων μονών της, όπως τα είδε και ανακάλυψε με τη δική του ματιά ένας μάρτυρας του 19ου αιώνα, ο Charles Felix-Marie Texier. Αρχιτέκτονας, αρχαιολόγος και ταξιδιώτης, ο Texier έφτασε στην Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του 1830 σε αναζήτηση του αρχαίου κλασικού παρελθόντος, αλλά εκεί βρήκε ένα νέο αντικείμενο προς εξερεύνηση, το οποίο σταδιακά έμελλε να γίνει ένα ξεχωριστό πεδίο της Ιστορίας της Τέχνης, τη βυζαντινή μνημειακή κληρονομιά. Μέσα από τα ημερολόγιά του και τα λεπτομερή αρχεία των σχεδίων του, μπορούμε να κατά κάποιο τρόπο να αναβιώσουμε από προνομιούχο οπτική γωνία την αλληλεπίδραση ανάμεσα στις προσδοκίες ενός μορφωμένου λογίου, βασισμένες κυρίως στις ιστορικές πηγές που ήταν διαθέσιμες εκείνη την εποχή, και την άμεση ανακάλυψη των καλλιτεχνικών και αρχιτεκτονικών θησαυρών με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, ως αποτέλεσμα της συνάντησης της ελληνικής κληρονομιάς και του ανατολικού πολιτισμού. Έτσι, το σχέδιο έγινε αναλυτικό εργαλείο για την ανασύσταση μιας ιστορικής ταυτότητας, όχι μόνο ως μέσο για την καταγραφή των οπτικών χαρακτηριστικών των μνημείων, αλλά και ως ένας τρόπος διερεύνησης λειτουργιών και μορφών, τεχνικών και υλικών, διάκρισης ανάμεσα σε διαφορετικά αλληλοκαλυπτόμενα στρώματα και ανίχνευσης της αδιάκοπης διαδικασίας ερείπωσης και δημιουργίας στην ιστορία. 

Η Δρ. Σίλβια Πεντόνε είναι ιστορικός τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη της Ρώμης (Galleria Corsini). Είναι διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Ρώμης και θέμα της διδακτορικής διατριβής της ήταν τα σχέδια των βυζαντινών μνημείων της Κωνσταντινούπολης του γάλλου περιηγητή και αρχιτέκτονα Charles Texier (1802-1871). Το 2011 δίδαξε Ιστορία Μεσαιωνικής και Βυζαντινής Τέχνης στο Πανεπιστήμιο “Carlo Bo” στο Urbino. Το 2015 ήταν υπότροφος στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο στην Ιταλία. Το 2015-2016 είναι υπότροφος στο Πανεπιστήμιο Koç. Τα κύρια ερευνητικά της ενδιαφέροντα είναι η βυζαντινή γλυπτική στη Μεσόγειο, η χρήση και αντίληψη του χρώματος στη βυζαντινή τέχνη, η τοπογραφία της Κωνσταντινούπολης και των μνημείων της μέσα από τα έργα δυτικών περιηγητών, η θέση των εικόνων στη βυζαντινή τέχνη, το πρόβλημα των λατρευτικών εικόνων. Έχει δημοσιεύσει πολλές μελέτες πάνω σε αυτά τα θέματα. Πρόσφατα εξέδωσε τον τόμο Phantazontes. Visioni dell’Arte Bizantina (Padova 2013) και πολλούς τόμους της σειράς Sensibilia. Colloquium on Perception and Experience.

 

Η ώρα είναι...

Η προσευχή δεν είναι

μια λειτουργία μηχανική,

αλλά μια συνάντηση

με τον Θεό

μια συνομιλία μαζί του.

Το video της εβδομάδος

Λιτανεία Αγίου Λουκά

Συμφερούπολη 2016

Στιγμιότυπα από τη λιτανεία της Λάρνακος του Αγίου Λουκά του ιατρού, το Σάββατο 11 Ιουνίου 2016 στη Συμφερούπολη της Κριμαίας.

Φωτογραφία από τα παλιά

kolonakiΚολωνάκι 1930: Οδός Πλουτάρχου.